SKDM (CBAM) 2026: ihracatçı emisyon verisini nasıl toplar, yapay zekâ nerede yardımcı olur?

Avrupa Birliği'ne çelik, alüminyum ya da çimento satan bir firmaysanız, bu yıl müşterinizden gelen e-postaların tonu değişmiştir. Artık yalnızca fiyat ve termin sorulmuyor. Ürünün üretiminde ne kadar emisyon oluştuğu, hangi yöntemle hesaplandığı ve kimin doğruladığı da soruluyor.

Bu yazıda SKDM'nin 2026'da neyi değiştirdiğini, müşterinizin sizden hangi veriyi isteyeceğini ve bu veriyi toplarken bir yapay zekâ ajanının nerede işe yarayacağını anlatıyorum.

2026'da ne değişti?

2023–2025 arasındaki geçiş döneminde yalnızca raporlama yapılıyordu. 1 Ocak 2026'dan itibaren mekanizma gerçek bir maliyete dönüştü:

• Yetkili beyancı: Kapsamdaki ürünleri AB'ye yalnızca yetkili SKDM beyancısı statüsündeki ithalatçılar getirebilir.
• 50 ton eşiği: Yılda toplam 50 tondan az kapsamlı ürün ithal edenler muaf. Bu sadeleştirme 2025/2083 sayılı tüzükle geldi. Büyük alıcılarınız muaf değil.
• Sertifika: İthalatçı, ürüne gömülü emisyon kadar SKDM sertifikası alıp teslim eder. Sertifika satışı 1 Şubat 2027'de başlıyor.
• İlk yıllık beyan: 2026 ithalatı için ilk yıllık beyanın son günü 30 Eylül 2027.
• Varsayılan değer: Gerçek ve doğrulanmış veri yoksa Komisyon'un varsayılan değerleri kullanılır. Bu değerlere 2026'da %10, 2027'de %20, 2028'den itibaren %30 artış payı eklenir.

Ölçmeyen, varsayılan değerle öder. Varsayılan değer ise çoğu zaman sizin gerçek değerinizden yüksektir.

Müşteriniz sizden hangi veriyi isteyecek?

Bedeli ithalatçı ödese de hesabın temeli üreticinin verisidir. Alıcınızın sizden isteyeceği bilgiler genellikle şunlardır:

• Tesisin ve üretim yolunun tanımı (örneğin elektrik ark ocağı ya da yüksek fırın).
• Gümrük tarife (CN) kodlarına göre ürün listesi ve üretim miktarları.
• Doğrudan emisyonlar: yakıt tüketimi ve proses emisyonları.
• Dolaylı emisyonlar: tüketilen elektrik ve kaynağı.
• Öncül malzemeler: çelik için ham çelik ya da ferro alaşımlar gibi girdiler ve bunların tedarikçiden gelen emisyon verisi.
• Menşe ülkede ödenmiş bir karbon fiyatı varsa belgesi.
• AB'de akredite bir doğrulayıcının raporu. Gerçek veri ancak doğrulanırsa varsayılan değerin yerini alır.

Yapay zekâ ajanı nerede işe yarar?

Bu işin büyük kısmı dağınık veriyi toplamak, eşleştirmek ve eksikleri kovalamaktır. Tam da ajanın iyi yaptığı türden bir iş. Ama hesaplama yöntemi ve beyan bir sorumluluk konusudur.

Türkiye'de durum

Türkiye, SKDM kapsamındaki ürünlerde AB'nin en büyük tedarikçilerinden biri. İklim Kanunu'na bağlı emisyon ticaret sisteminin ikincil düzenlemeleri Ağustos 2026'da yayımlandı, pilot dönemin başlangıç tarihi ise henüz netleşmedi. İleride Türkiye'de ödenen karbon bedeli, SKDM yükümlülüğünden düşülebilecek. Bu yüzden emisyon verisini bir kez, düzgün ve izlenebilir biçimde toplamak iki sistem için de işe yarar.

Başlamak için dört adım

Bu iş, uçtan uca yapay zekâ otomasyonu döngüsünün tedarik ve üretim halkalarına oturur. Mevzuatın genel resmi için Yapay zekâ mevzuatı 2026 rehberine bakabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgi verir, hukuki danışmanlık değildir. Kendi ürünleriniz için resmî metinleri ve uzman görüşünü esas alın.